Levercirrose

Levercirrose

Maag-Darm- Levercentrum

Functie van de lever

De lever is een belangrijk orgaan met veel functies. Behalve de aanmaak van gal, vindt ook opslag plaats van een aantal vitamines en mineralen. In de lever worden ook veel onmisbare stoffen gemaakt zoals eiwitten en vetten, die nodig zijn voor de spijsvertering. De lever maakt ook schadelijke stoffen onschadelijk, zoals medicijnen (drugs) en alcohol.

De lever is dus erg belangrijk en een bijzonder orgaan met een groot ‘herstelvermogen’. De lever ligt rechtsboven in de buikholte, vlak achter de ribben. Bij volwassen mensen weegt de lever ongeveer anderhalve kilo en is bijna zo groot als een voetbal. De lever bestaat uit onderdelen (stukjes). Wanneer een deel van de lever wordt weggehaald, groeit het resterende deel weer aan. Voorwaarde hiervoor is dat het achtergebleven deel van de lever gezond en groot genoeg is.

Leverziekten geven pas in een laat stadium(fase) klachten. Dit komt doordat de lever een grote reservecapaciteit heeft, waardoor een deel van de lever de verschillende functies lang kan blijven uitvoeren. Ook al is er sprake van beschadiging.

Belangrijkste functies van de lever zijn:

• het verwerken van de meeste voedingsstoffen die uit de darmen in het bloed zijn opgenomen. De lever zet deze stoffen om in een voor het lichaam bruikbare vorm

• opslag van bepaalde stoffen, zoals vitamine A, ijzer en andere mineralen

• aanmaak en omzetting van eiwitten

• opbouw, afbraak en opslag van energierijke producten

• productie van gal, wat belangrijk is voor de vetvertering

• verwijderen van bilirubine: dit is een afbraakproduct van rode bloedcellen en wordt samen met de gal uit het lichaam verwijderd via de ontlasting

• aanmaak van stoffen die het bloed laten stollen

• onschadelijk maken van medicijnen, alcohol en chemicalien

Wat is levercirrose?

Nederland telt ongeveer 250.000 mensen met een leverziekte. Dit kan het gevolg zijn van

• virusinfectie: voornamelijk virus A,B en C

• stofwisselingsziekte; zoals steatose of leververvetting (NAFLD) of leververvetting met ontstekingen (NASH)

• auto-immuunziekte

• leefstijl; onezond eten, weinig bewegen, overmatig alcohol gebruik

• erfelijke belasting

• medicatiegebruik

Bij levercirrose is er zoveel littekenweefsel in de lever, dat dit de structuur (opbouw) van de lever heeft aangetast. Ook wel ‘verlittekening van de lever’ genoemd. Dit kan komen door een chronische infectie, een vergiftiging of een chronische (lever)ziekte. Hierdoor gaan levercellen eerst ontsteken en daarna sterven ze af. De afgestorven levercellen worden daarna vervangen door littekenweefsel. De lever raakt steeds meer beschadigd en gaat steeds minder goed werken.

Om het functieverlies van de lever te compenseren, gaan de gezonde levercellen zich delen. Bij beginnende levercirrose kan de lever daardoor eerst groter worden. In een later stadium wordt de lever juist weer kleiner.

De littekenvorming en aantasting van de lever kan zich steeds verder uitbreiden, zolang de oorzaak niet wordt weggenomen. Het is belangrijk dit proces op tijd te stoppen. Als er te veel gezond leverweefsel verdwijnt en het bloed niet meer goed door de lever kan stromen, ontstaan er ernstige problemen.

Er zijn 3 stadia (fasen) van levercirrose

1. beginstadium--> stadium A; dit stadium is nog omkeerbaar. Dat betekent dat de littekenvorming minder wordt als de achterliggende oorzaak van de leverziekte weggenomen wordt.

2. stadium B is ernstiger

3. stadium C is zeer ernstig

Als u in fase B of C zit, is een levertransplantatie de enige behandeling en enige kans op genezing. Er zijn strenge regels om in aanmerking te komen voor een levertransplantatie. ( u krijgt dan een lever van een donor)

Levercirrose is dus een gevolg van een chronische leverziekte. Chronisch betekent langdurig. Levercirrose is een sluipend proces. Vaak treden de klachten pas na jaren op. U kunt last krijgen van

• gewichtsverlies

• vermoeidheid en zwakte

• verminderende eetlust

• misselijkheid

• braken

• hoofdpijn

• buikpijn

• jeuk

• geelzucht (geel zien van de huid en het oogwit)

• kleine spinvormige bloedvaatjes op de borst en bovenarmen (spider naevi)

• donkere plekken in het gezicht en rode handplamen

• stoppen van de menstruatie bij vrouwen

• borstvorming en impotentie bij mannen

In een vergevorderd stadium van levercirrose kunnen er ook nog andere klachten ontstaan

1. portale hypertensie: het bloed stroomt steeds moeilijker door de lever als gevolg van de verlittekening. Hierdoor ontstaat er stuwing in de bloedvaten van de lever en de darmen. De druk in de poortader (ader dat bloed naar de lever aanvoert) Door de toegenomen druk zoekt het bloed een uitweg naar andere vaten. Deze bloedvaten zwellen op en worden spataderen.De spataderen ontstaan in de slokdarm of maag. Ze kunnen levensbedreigende bloedingen veroorzaken.

2. Vochtophoping in de buikholte (ascitis): door de hoge bloeddruk in de lever kan er vocht vanuit de bloedvaten in de buikholte terechtholte Een opgezette buik is het gevolg

3. Een vergrote milt: door de hoge bloeddruk in de lever stroomt er meer bloed door de milt. Hierdoor kan op den duur een vergrote milt ontstaan.

4. encephalopathie: als de lever niet meer in staat is om giftige stoffen onschadelijk te maken en uit het bloed te verwijderen. Als gevolg hiervan komen afbraakproducten in de hersenen terecht, waardoor vergifting van de hersenen ontstaat (trillende handen, concentratieverlies,sufheid,verwardheid en een gedragsverandering, coma of overlijden)

5. leverkanker: mensen met levercirrose hebben een verhoogde kans op het krijgen van leverkanker.

Oorzaak levercirrose

De meest voorkomende chronische leverziekten die uiteindelijk kunnen leiden tot levercirrose:

--> chronische leverbeschadiging door langdurig alcoholgebruik

--> hepatitis B en C

--> auto-immuun leverontsteking

--> primaire bilaire cirrose; chronische ontsteking van de galkanaaltjes in de lever

--> primaire scleroserende cholangitis: chronische ontsteking van de galwegen binnen en buiten de lever

--> chronische hepatitis door vetstapeling in de lever

--> hemochromatose (ijzerstapelingsziekte)

Vaststellen van levercirrose

1. bloedonderzoek: het bloedonderzoek geeft de ernst aan van de levercirrose en geeft informatie over het functioneren van de lever

2. echografie : een echo is een eenvoudig onderzoek, wat niet pijn doet. Via geluidsgolven wordt de lever in beeld gebracht

3. echogeleide leverbioptie : via een biopsie wordt er een stukje weefsel van de lever bekeken, vaak in combinatie met een echografie

4. CT scan

5. fibroscan of elastografie : er wordt gemeten hoeveel littekenweefsel zit in de lever. De soepelheid en stevigheid bepaalt de mate van fibrose. Hoe stugger de lever, hoe slechter de conditie van de lever.

6. gastroscopie: dit onderzoek wordt gedaan als er een vermoeden is van spataders in de slokdarm of maag

Behandeling

Als de oorzaak van de levercirrose bekend is, kan de arts de behandeling starten. De behandeling is afhankelijk van de ziekte die de cirrose veroorzaakt

Voorbeeld behandelen van hepatitis B of C met medicatie of bij hemochromatose bestaat de behadeling uit aderlatingen. Als de onderliggende ziekte geneest, stopt de vorming van nieuw littekenweefsel. Het littekenweefsel dat al aanwezig in de lever is, is meestal niet te genezen.

Lukt het niet om de achterliggende ziekte niet te behandelen zal de levercirrose zich verder uitbreiden. Het is onduidelijk hoe de levercirrose zich verder ontwikkelt. Soms blijft de levercirrose jarenlang stabiel blijven. Maar kan ook erger worden.

Soms is een levertransplantatie dan de enige oplossing

Daarnaast zijn de onderstaande behandelingen van complicaties van de levercirrose mogelijk:

• patienten met levercirrose zijn gevoeliger voor infecties. Bij een infectie kan er antibiotica voorgeschreven worden.

• bij het ontstaan van ascitis, kan de arts vochtafdrijfende medicijnen voorschrijven, gecombineerd met een zoutbeperkt dieet

• encephalopathie wordt behandeld met lactulose of neomycine

• behandeling van de slokdarmspataderen; bloeddrukverlagende medicatie of bandligatie/dichtbranden of TIPS (omleiding om de bloedtoevoer beter te laten stromen)

• leefstijl aanpassing: stoppen met alcohol, goede voeding om ondervoeding te voorkomen, stoppen met roken en drugsgebruik, voldoende lichaamsbeweging, gebruik van leverbelastende medicijnen te beperken (paracetamol,ibuprofen,voltaren)

Voedingsadviezen bij levercirrose

De juiste voeding is erg belangrijk om uw lichaam en uw lever in een goede conditie te houden. Ook is het belangrijk om uw conditie zo goed mogelijk op peil te houden. Hiervoor zijn gevarieerde voeding en een gezonde leefstijl erg belangrijk en noodzakelijk. Als u levercirrose hebt, is het extra belangrijk om voldoende van alle verschillende voedingsstoffen binnen te krijgen. Wat kunt u zelf al doen!

• STOP MET ALCOHOL DRINKEN
• Eet gevarieerd uit de Schijf v Vijf; - groente en fruit--> belangrijk voor vitamines, mineralen en voedingsvezels.
• Brood/granen, aardappels, rijst en deegwaren en peulvruchten--> belangrijk voor koolhydraten, eiwiten, vezels, B-vitamines en mineralen.
• Zuivel en vlees(waren), vis, eieren en vleesvervangers--> belangrijk voor eiwitten, B-vitamines, visvetzuren en mineralen zoals kalk en ijzer.
• Vetten en oliën--> belangrijk voor vitamines A, D, E en K en essentiële vetzuren .
• Vocht--> drink dagelijks 1 ½ tot 2 liter water, thee, oploslimonade per dag.

Gezonde mensen krijgen voldoende belangrijke voedingsstoffen binnen als zij dagelijks volgens de bovengenoemde richtlijn eten. Mensen met levercirrose kunnen nogal eens ondervoed raken. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn:

• te weinig eten: door weinig eetlust, misselijkheid of een vol gevoel
• onvoeldoende varieaties in voedingsstoffen, voorbeeld door zelf vetarm te gaan eten
• diarree, waarbij de darmen minder voedingsstoffen opnemen
• de lever kan voedingsstoffen niet goed omzetten en opslaan

De volgende adviezen kunnen u hierbij helpen:

1. Vaker eten, een goed ontbijt en eten voor het slapen gaan--> bij cirrose kan de lever niet veel voedingsstoffen tegelijk verwerken. Daarom kunt u het beste vier tot zeven kleinere maaltijden verspreid over de dag gebruiken. Uw lichaam kan dan makkelijker voldoende energie en eiwitten uit de voeding halen. Daarbij is eten voor het slapen gaan belangrijk.
2. Begin de dag altijd met een ontbijt, zo snel mogelijk na het opstaan: brood (bij voorkeur bruin) met hartig beleg en zuivel (melk, yoghurt, vla of kwark) met ontbijtgranen en fruit.
3. Extra koolhydraten; het lichaam haalt energie uit koolhydraatrijke producten, zoals brood, aardapplen, rijst, pasta, peulvruchten, granen en fruit. Maak hier van elke maaltijd gebruik van
4. Extra vet: vet is ook een energieleverancier. Ook zorgen vetten voor de goede opname van de in vet-oplosbare vitamines A, D, E en K. Gebruik onverzadigde vetten zoals dieetmargarine, olie, noten en vette vis. Dit zijn de gezonde vetten. Er zijn ook ongezonde vetten, de verzadigde vetten, Probeer deze zo min mogelijk te eten. Deze vetten zitten in harde margarine of roomboter, hard frituurvet, vet vlees, volvette zuivel, chocolade, koek, snacks en zoutjes
5. Extra eiwitten; als gevolg van de levercirrose zal de lever meer eiwitten afbreekt, dan in een gezonde situatie, en de aanmaak van eiwitten is verminderd. Ook kan de lever niet teveel eiwitten tegelijk verwerken. Het is belangrijk dat u de eiwitten verdeeld over de dag inneemt. Eiwitten zitten in melk, melkproducten, kaas, vlees en vleeswaren, vleesvervangers, peulvruchten, noten, granen en brood. Tegenwoordig zijn er veel toetjes met een verhoogd eiwitgehalte. Wanneer de cirrose in een vergevorderd stadium is, dan is het van belang om eiwitarm te eten
6. Er is een grotere kans op het onstaan van vitaminen tekorten; indien mogelijk gebruik supplementen ter ondersteuning

Indien er een vergevorderd stadium is van levercirrose, zal een dietiste een goed uitgebalanseerd en passend dieetadvies aan u geven

Extra dieetmaatregelen bij complicaties van levercirrose

Als de levercirrose in een vergevorderd stadium is, dan kunnen er complicaties ontstaan, zoals vochtophoping in de buik, vochtophoping in de enkels, slokdarmspataderen of afvalstoffen ophoping in de hersenen. Aangepaste voeding kan voorkomen dat de klachten en de complicaties erger worden. De dietist zal in deze situatie u een persoonlijk dieetadvies geven.

Over het algemeen zal er een zoutarm dieet en een eiwitbeperkt dieet voorgeschreven worden. Bij slokdarmspataderen wordt geadviseerd om geen voeding tot U te nemen waarin harde stukjes, graatjes of botjes voorkomen. De kans op een bloeding in de slokdarm wordt hiermee verkleind

Leefstijladviezen bij levercirrose

• zorg voor voldoende lichaamsbeweging; beweging stimuleert de opbouw van spieren en botten en voorkomt botontklaking. U krijgt meer eetlust en voelt zich fitter. Een ½ uur per dag is al voldoende ; wandelen, fietsen, hond uitlaten en de trap nemen
• stop met alcohol
• stop met roken en drugsgebruik
• zorg voor een goed gewicht; weeg uzelf regelmatig. Bij gewichtsverlies zal er waarschijnlijk sprake zijn van ondervoeding. Te laag gewicht is niet gezond; u verliest spierweefsel en vetreserves, waardoor u meer vatbaarder bent voor andere ziektes. Overgewicht is ook ongezond, u heeft een verhoogde kans op suikerziekte, hoge bloeddruk en hart-en vaatziekten
• Bij een plots hoger gewicht en ook een dikkere buik, dan kan dat wijzen op ophoping van vocht in de buik (ascitis) en dit kan een complicaties zijn van de levercirrose. In dat geval kan er ook een ondervoeding zijn.

Hoe verder?

Levercirrose is een ernstige aandoening. Toch is het mogelijk om nog jarenlang een goede kwaliteit van leven te hebben. Wel is regelmatig onderzoek nodig, zodat de arts kan zien hoe het met uw lever gaat. U kunt begeleiding krijgen voor voedingsadvies via een dietiste.

In sommige gevallen moet na afloop van tijd een levertransplantatie worden overwogen. Uw MDL-arts zal u hiervoor aanmelden bij een levertransplantatiecentrum. Dit specialistische team zal dan beoordelen of u daadwerkelijk in aanmerking komt voor een levertransplantatie. Als dat zo is, komt u op een wachtlijst. Probeer zo goed mogelijk uw conditie op peil te houden. Leef gezond, eet regelmatig, stop met alcohol,roken en drugs.

Belangrijke links

Nederlandse Leverpatientenvereniging

www.leverpatientenvereniging.nl

Maag Lever Darm stichting

www.mlds.nl

de Nederlandse Vereniging van Dietisten

www.nvdietist.nl

Alcohol infolijn (voor het stoppen met drinken van alcohol)

www.alcoholinfo.nl

Stichting Voedingscentrum Nederland

www.voedingscentrum.nl

Tot slot / vragen

Als u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, kunt u via de balie van het MDL-centrum een afspraak inplannen bij uw MDL-verpleegkudige

Bij dringende vragen en/of problemen buiten deze tijd kunt u contact opnemen met het Maag- Darm- Levercentrum:

T 010 297 53 74

bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 08:15 uur tot 16:30 uur.

Zorgportaal/Beter Dichtbij App

U kunt inloggen in mijnikazia.nl met uw digiD met uw digiD, rijbewijs en identiteitskaart. Dit is een beveiligde verbinding via internet, om zo inzicht te krijgen in uw medische gevenes

In uw patientenportaal heeft u toegang tot

• toekomstige afspraken
• medicatie overzicht
• correspondentie van uw specialist met uw huisarts of andere zorgverleners
• uitslagen van bloed, rontgen en andere onderzoeken
• informatiefolders over onderzoeken, medicatie, MDL-verpleegkundige

Indien de uislagen niet zichtbaar zijn, dan zijn de uitslagen nog niet bekend. Ook uw zorgverlener heeft dan geen uitslag. Sommige uitslagen laten langer op zich wachten. U hoeft hier niet over te bellen naar het MDL-centrum

In het Ikazia wordt gebruik gemaakt van de Beter Dichtbij App (BDA). Via deze app, te downloaden via de app-store na aanmelding van de betreffende polikliniek, kunt u de BDA gebruiken voor vragen aan de polikliniek MDL.

De doktersassistenten zullen uw vragen bekijken en doorsturen naar de MDL-verpleegkundige of de MDL-art.

U kunt deze app gebruiken voor

• aanvragen herhaalrecepten (behalve voor de infusen en injecies)
• vragen (geen spoed) over uw situatie met betrekking tot uw ziekte M. Crohn / colitis ulcerosa

De optie "mailen" is vervallen ivm de AVG wetgeving

Afspraakuitnodigingen worden ivm het mileu niet meer verstuurd via de post, maar via de email