Thiopurine bij IBD

Thiopurine bij IBD

(Azatiopurine, 6-mercaptopurine en 6-thioguanine)

Inleiding

De maag-darm-leverarts (MDL-arts) heeft samen met u besloten om u te behandelen met een thiopurine (azatiopurine, pur-nethol of 6-thioguanine). In deze folder krijgt u informatie over de werking en het gebruik van dit medicijn en hoe u moet handelen in geval van een vergeten dosis en bijwerkingen. Het is echter géén vervanging van de bijsluiter. Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan kunt u daarmee bij uw behandelend arts of verpleegkundige terecht.

Algemeen

Tot nu toe is de oorzaak van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa niet bekend. Elke behandeling met medicijnen is gericht op het onderdrukken van ontstekingsreacties. Dit leidt tot vermindering van klachten en verkleint de kans op complicaties die zich bij deze ziekte voor kunnen doen. Door de behandeling met medicijnen wordt de ziekte onderdrukt maar niet genezen. Na het afbouwen van of stoppen met medicijnen kunnen de klachten weer terugkomen.

Hoe werkt het?

Uw behandelend arts schrijft meestal een thiopurine voor wanneer andere medicijnen niet of onvoldoende hebben geholpen of wanneer het niet lukt om langdurig prednisongebruik af te bouwen. Thiopurine (azatiopurine, 6-mercaptopurine ( puri-nethol) en 6-thioguanine (thiosix)) behoort tot de groep van immunosuppressiva. Dit zijn geneesmiddelen die de natuurlijke lichaamsafweer onderdrukken. Bij inflammatoire darmziekten wordt een thiopurine vaak als eerste afweeronderdrukkend medicijn ingezet. Door het gebruik van een thiopurine wordt de zogenoemde ‘overactieve afweer’ onderdrukt en daarmee de activiteit van de chronische darmontsteking onderdrukt. In hoge doseringen wordt een thiopurine als een cytostaticum gebruikt omdat het de groei van cellen remt en snelgroeiende, woekerende cellen doodt.

De dosering van de thiopurines is bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa veel lager dan bij de behandeling van kwaadaardige aandoeningen. Hierdoor zullen de bijverschijnselen ook minder vaak voorkomen en milder van aard zijn. Dit is belangrijk om te weten, omdat het mogelijk is dat de bijsluiter die u van uw apotheek krijgt, gericht is op mensen met kwaadaardige aandoeningen zoals kanker.

Bij de imflammatoire darmziekten is de eerste keuze de azatiopurine, gevolgd door de 6-mercaptopurine als tweede de keuze en als laatste de 6-thioguanine. Soms beslist de MDL arts samen met u anders en wordt direct gestart met de tweede de of derde de keuze.

Hoe wordt het gebruikt?

Doseringen

De dosis is onder andere afhankelijk van uw lichaamsgewicht en andere factoren en verschilt per persoon. Gebruik altijd de dosering die uw arts u heeft voorgeschreven, neem nooit meer of minder.

Behandeling met een thiopurine kan schadelijk zijn voor de leverfunctie en voor de aanmaak van de bloedlichaampjes. Daarom zal er met regelmaat bloed van u afgenomen worden om uw leverfunctie en de aanmaak van bloedlichaampjes te controleren.

Hoe en wanneer?

• Thiopurine is een geneesmiddel in de vorm van tabletten;

• Neem het medicijn tijdens of direct na de maaltijd in;.

• U kunt de tabletten innemen met water;

• Het is belangrijk dat u ze niet breekt of kauwt, maar in zijn geheel doorslikt;

• Als u vergeten bent de tabletten in te nemen, neem ze dan op een later tijdstip nog dezelfde dag in. Als u er de volgende dag achter komt dat u ze vergeten bent, neemt u ze dan niet alsnog in. U neemt dan gewoon uw medicijnen in zoals u gewend bent;

• Als u misselijk wordt na het nemen van de tabletten adviseren wij u de tabletten/dosis over de dag te verdelen, of ‘s avonds voor het slapen gaan in te nemen;

• Thiopurine moet meestal 8-12 weken worden gebruikt voordat het gewenste resultaat merkbaar is. Dit is de reden waarom u in eerste instantie doorgaat met de medicatie die u al gebruikt;

• Thiopurine kan bij het gewenste resultaat voor langere tijd gebruikt worden.
  
  

Bijwerkingen

Over het algemeen wordt de thiopurine goed geaccepteerd. De meeste bijwerkingen treden op in de eerste uren of dagen na het starten. U kunt dan last hebben van maag- of darmklachten zoals misselijkheid, diarree of het hebben van een vol gevoel, waardoor een verminderde eetlust ontstaat.

Advies:

• gebruik kleinere porties eten, verdeeld over de dag;

• verdeel wat u nodig heeft over de ochtend en avond.

Gebruikt u voor langere tijd een thiopurine, dan heeft u een kleine kans op de volgende bijwerkingen:

• Koorts, moeheid, duizeligheid, spier- en gewrichtsklachten, huiduitslag;

• Ontstekingen met kenmerken zoals tandvleesontsteking of keelpijn in combinatie met koorts. Dit wordt veroorzaakt door het remmende effect van het geneesmiddel op het beenmerg waar bloedcellen worden gemaakt. Hierdoor kan een storing in de aanmaak van witte bloedcellen optreden. Dit wordt elke 3 maanden gecontroleerd bij het laboratoriumonderzoek;

• Wratten veroorzaakt door een virus. U bent door uw verminderde afweer gevoeliger voor zo’n virus;

• Spontane blauwe plekken en/of regelmatige bloedneuzen. Dit kan het gevolg zijn van een verminderde aanmaak van bloedplaatjes door het gebruik van azathioprine;

• Leverfunctiestoornissen. Een gele verkleuring van het oogwit of van de huid;

• Snellere verbranding van uw huid doordat de huid gevoeliger is voor zonlicht. Vermijd een grote blootstelling aan zonlicht en UV straling en draag beschermende kleding en gebruik zonnebrandcrème met een hoge beschermingsfactor. Het gebruik van zonnebank wordt afgeraden;

• Buikklachten die u niet in verband kunt brengen met de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. In zeldzame gevallen treedt in het begin van de behandeling een alvleesklierontsteking (pancreatitis) op.

U kunt een aantal voorzorgsmaatregelen treffen om de kans op bijwerkingen te verminderen:

• Houdt u aan het schema van de bloedcontrole; deze controles zijn noodzakelijk om het effect van de medicatie en eventuele ernstige bijwerkingen te voorkomen

• De combinatie thiopurine en alcohol geeft een verhoogde kans op leverfunctiestoornissen. Maak daarom minimaal gebruik van alcohol;

• Neem direct contact op met de MDL-verpleegkundige of uw MDL-arts als u last krijgt van bijwerkingen of wanneer klachten als koorts, koude rillingen, gele huid, hevig braken, blauwe plekken, bloedneuzen of hevige (buik)pijn of andere lichamelijke veranderingen optreden.

Neem buiten kantooruren contact op met de (dienstdoende) huisarts of de dienstdoende maag-darm-leverarts. Omdat thiopurine de afweer vermindert, bent u gevoeliger voor het oplopen van ziektes. Voorkom daarom intiem contact met mensen die ziek zijn (bijv. griep).

Reacties met andere geneesmiddelen

Als u naast een thiopurine ook urinezuurverlagende middelen gebruikt (middelen tegen jicht, bijvoorbeeld Zyloric of allopurinol) vragen wij u uw arts hiervan op de hoogte te stellen. Gebruikt u bloedverdunners, meld het gebruik van tiopurine dan aan de trombosedienst.

Vaccinaties

Vertel u w arts altijd dat u thiopurine gebruikt. Een thiopurine kan ervoor zorgen dat sommige soorten vaccins verminderen en de kans op bijwerkingen door de vaccins vergroten. Vaccinaties met een verzwakt levend vaccin: Bof, Mazelen, BMR(=rode hond) gele koorts en BCG mogen niet gegeven worden bij het gebruik van een thiopurine. Het griepvaccin wordt wel geadviseerd. Overleg met uw apotheker of arts als u moet worden gevaccineerd.

Vruchtbaarheid

Uit onderzoek komt naar voren dat thiopurine geen negatieve invloed heeft op vruchtbaarheid van mannen en vrouwen. Overleg als u de wens heeft om ooit zwanger te worden met uw behandelend arts over uw medicatie.

Zwangerschap

In het algemeen wordt geprobeerd om medicijngebruik tijdens de zwangerschap te voorkomen. Toch is het vaak nodig om met deze medicatie door te gaan bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa. Een opvlamming van de ziekte is vaak schadelijker voor moeder en kind.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat thiopurines veilig gebruikt kunnen worden. Vraag uw MDL-arts of MDL-verpleegkundige over het gebruik van medicatie als u een kinderwens heeft. Tijdens de zwangerschap zal extra bloed- en ontlastingcontrole plaatsvinden

Borstvoeding

Er zijn onvoldoende gegevens bekend over de veiligheid van thiopurines bij het geven van borstvoeding. .

Maatregelen

Thiopurine is ook een medicijn voor de behandeling van leukemie (bloedkanker). Daarom vindt u in de bijsluiter strenge hygiënische adviezen. Bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa krijgt u een (veel lagere) dosering waarbij normale standaard hygiëne genoeg is.

Ziet u bij het openmaken van de verpakking kapotte tabletten? Sluit de verpakking dan weer goed en breng deze terug naar de apotheek.

Voorkom dat poeder van de tabletten zich door het huis verspreidt. Krijgt u wat poeder uit gebroken tabletten op uw huid of in uw ogen? Was uw huid dan goed af. Spoel uw ogen met veel water. Let op met huisdieren en kinderen

Zonlicht en UV-straling

Patiënten die een thiopurine gebruiken, kunnen een verhoogd risico lopen op huidproblemen, waaronder huidkanker. Voorkom daarom als u een thiopurine gebruikt teveel zonlicht en UV-straling. Wij raden het gebruik van een zonnebank af. Gebruik altijd zonnebrandcréme met een hoge beschermingsfactor (factor 50).

Tot slot / vragen

Als u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, kunt u via het MDL-centrum voor het maken van een afspraak bij uw MDL-verpleegkundige

Het MDL-centrum is bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 08.15 - 16.15 T: 010-2975374

Bij problemen buiten deze tijden, kunt u contact opnemen met het Ikazia ziekenhuis en vragen naar de dienstdoende arst-assistent Interne geneeskunde

T: 010-2975000

Zorgportaal/Beter Dichtbij App (BDA)

U dient in te loggen in mijnikazia.nl met uw digiD. U heeft dan inzage in uw eigen elektronische dossier, waar u uw afspraken, uitslagen, correspondentie van uw specialist naar uw huisarts toe en/of ander specialisten te zien zijn.

Mocht u vragen hebben over uitslagen, vraag dit aan uw arts/PA bij uw volgende bezoek. Indien uitslagen nog niet te zien zijn, dan zijn de uitslagen nog niet bekend. Sommige bepalingen nemen meer tijd in beslag. U hoeft daar niet voor naar het MDL-centrum of MDL-verpleegkundige te bellen

In het Ikazis wordt gebruik gemaakt van de BDA. Via deze app, te downloaden via de app-store na aanmelding van de betreffende polikliniek, kunt u de BDA gebruiken voor vragen aan de polikliniek MDL

De doktersassistenten zullen uw vragen bekijken en doorsturen naar de MDL-arts of MDL-verpleegkundige

U kunt deze app gebruiken voor :

• bestellen van herhaalrecepten (behalve de recepten voor infusen en injecties)
• vragen (geen spoed) over uw situatie met betrekking tot uw ziekte M. Crohn of colitis ulcerosa

Indien spoed of een zeer dringende vraag, gebruik dan niet de BDA app

De functie mail is vervallen i.v.m. de AVG wetgeving

Deze tekst is gemaakt door de MDL-verpleegkundigen van het Ikazia Ziekenhuis aan de hand van patiëntenbijsluiter Azathioprine tabletten sept. 2023 en brochure ‘Medicijnen bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa’, CCUVN 2010, NNIC