Voeding bij IBD

Advies over voeding bij IBD

Maag Darm Lever Centrum

Inleiding: over IBD en eten

Heeft u altijd last van een ontsteking van het maag-darmkanaal? Dan wordt dit wel IBD genoemd. Op z’n Engels: Inflammatory Bowel Disease (IBD). Hieronder valt de ziekte van Crohn en de ziekte ‘colitis ulcerosa’. De ziekte van Crohn is een ontsteking van het spijsverteringskanaal. Colitis ulcerosa is een ontsteking van het slijmvlies van de dikke darm.

Als in deze folder de letters MDL staan (MDL-arts, MDL-verpleegkundige), betekent dit Maag-Darm-Lever. Deze professionals zijn gespecialiseerd in ziektes als IBD.

Een actieve ontsteking van de darmen noemen we een opvlamming. Dat kan klachten geven als diarree, buikpijn, misselijkheid, vermoeidheid en minder eetlust. Er is nog geen bewijs dat bepaald eten de oorzaak is van IBD of de klachten erger maakt. Wel is bekend dat de juiste voeding op veel punten kan helpen. Bijvoorbeeld bij het op gewicht blijven. Bij het versterken van uw afweersysteem. Of bij het sneller herstellen na een opvlamming of een operatie.

Daar gaat deze folder over.

Hoofdstuk 1 Algemene adviezen

Er is (nog) geen dieet dat IBD kan genezen. Er is ook nog geen hard bewijs dat voeding de oorzaak is van IBD. Of dat klachten erger worden door wat u eet. Toch kunt u met de adviezen hieronder over uw leefstijl en voeding waarschijnlijk beter met IBD omgaan.

Stop met roken

Stoppen met roken is een belangrijke stap om IBD te beheersen. Roken kan ontstekingen namelijk erger maken. Als u rookt en de ziekte van Crohn hebt, loopt u meer risico dat er een operatie nodig is.

Vermijd stress

Stress kan uw klachten erger maken. Probeer stress te verminderen met ontspanning, zoals yoga-oefeningen of meditatie.

Beweeg regelmatig

Meer bewegen kan helpen om uw gezondheid te verbeteren en om stress te verminderen. Bespreek met uw arts welke vormen van bewegen goed en veilig zijn voor u.

Eet gezond

Gezond eten is belangrijk. Kies voor elke dag een menu met verschillende soorten groenten en fruit, met volle granen, magere eiwitten en gezonde vetten. In deze folder staan nog meer tips.

Drink genoeg water

Genoeg drinken is altijd belangrijk. Vooral als u een opvlamming heeft. Drink minstens 1,5 tot 2 liter water per dag, tenzij uw arts een ander advies geeft.

Eet regelmatig

Eet op regelmatige tijden maaltijden en tussendoortjes. Zo blijft uw spijsvertering in balans.

Eet langzaam en kauw goed

Door langzaam te eten en goed te kauwen kan uw lichaam het voedsel beter verwerken. Zo kunt u klachten voorkomen.

Let op wc-gewoonten

Probeer regelmatig naar de wc te gaan. Als u het ophoudt kan dit voor verstopping van de darmen zorgen.

Wees voorzichtig met pijnstillers

Pijnstillers kunnen uw klachten verergeren. Zeker pijnstillers als Ibuprofen en Diclofenac. Heeft u iets tegen de pijn nodig, neem dan Paracetamol of overleg met uw arts.

Hoofdstuk 2 Gezonde voeding kan helpen

Gevarieerd eten met alle belangrijke ingrediënten is erg belangrijk voor mensen met IBD. Bijvoorbeeld om ondervoeding te voorkomen. Als u behoefte heeft aan een persoonlijk voedingsadvies, kunt u contact opnemen met een diëtist. Pas in elk geval op met informatie op internet. Die hoeft namelijk niet voor u te gelden. Want de ervaring van iedere IBD-patiënt is anders!

In een gezond dieet zitten alle belangrijke ingrediënten die het lichaam nodig heeft om goed te werken. Elk soort heeft een eigen taak.

Eiwitten zijn belangrijk voor cellen en weefsels. Eiwitten zitten bijvoorbeeld in mager vlees, gevogelte, vis, eieren, zuivelproducten (melk, yoghurt), peulvruchten en noten.

Koolhydraten zijn de belangrijkste energiebron. Er zijn verschillende soorten. Het beste neemt u de ‘complexe koolhydraten’ uit volkoren producten, granen (rijst), groenten en fruit. En niet de ‘bewerkte koolhydraten’ in bewerkt eten, zoals wit brood, witte rijst, gebak, frisdrank, snacks, pasta, snoep, ontbijtgranen en dergelijke.

Gezonde vetten zijn goed voor uw gezondheid en geven energie. Ze zijn ook belangrijk voor de opname van vitamines. Kies voor ‘onverzadigde vetten’ in olijfolie, avocado's, noten en vette vis.

Vezels helpen bij een goede spijsvertering en kunnen verstopping helpen voorkomen. Vezels zitten in volkoren granen, groenten, fruit, peulvruchten en noten. Lees hieronder meer.

Vitaminen en mineralen zijn iedere dag nodig voor een goede gezondheid. Mineralen zijn goed voor de spieren, botten en weefsels. Vitamines beschermen tegen sommige ziektes. Ze zitten in groenten, fruit, volle granen, kip, eieren en zuivelproducten als melk of yoghurt.

Water zorgt dat alles door het lichaam wordt verspreid en afvalstoffen worden afgevoerd.

TIP!

Deze voedingstips zijn voor mensen die zonder problemen normaal kunnen eten. Heeft u klachten na het eten van bonen, melk of noten, dan kunt u die beter niet eten. Op de website van het Voedingscentrum staan tips hoe u zelf voor een gezond eetpatroon kunt zorgen (www.voedingscentrum.nl).

Hoofdstuk 3 Vezels zijn belangrijk

Het eten van vezels is heel belangrijk voor mensen met IBD. Vezels zijn goed voor uw darmen en zorgen dat u makkelijker naar de wc kunt. In de vezeltabel op bladzijde xx ziet u hoeveel vezels er in het eten zit.

Als u extra vezels wilt gaan eten, begin dan met kleine hoeveelheden. Omdat uw darmen nog moeten wennen, kunnen uw klachten eerst nog erger worden. Maar na een of twee weken gaat het beter en worden de darmkrampen minder.

Soorten vezels

Er zijn twee soorten vezels.

Oplosbare vezels worden afgebroken in de dikke darm. Ze houden de darmen soepel en zorgen dat u goed naar de wc kunt. Deze vezels zitten in groenten (gekookt of rauw), fruit, witte of bruine bonen en linzen.

Niet-oplosbare vezels worden niet afgebroken in de darmen. Deze vezels zorgen dat u váker naar de wc kunt. Niet-oplosbare vezels zitten in bruinbrood en volkorenbrood, volkorencrackers, ontbijtgranen, zilvervliesrijst, volkorenpasta, noten en zaden. Let op: neem geen niet-oplosbare vezels als u een opvlamming hebt.

Aanvullende vezelproducten

Soms lukt het niet om met gewoon eten genoeg vezels binnen te krijgen. Dan kun u aanvullende vezelproducten gebruiken. Zoals zemelen, lijnzaad of producten met extra vezels. Deze producten zorgen dat u goed naar de wc kunt. Daarvoor nemen ze veel vocht op in de darmen. Drink dus altijd voldoende water als u deze producten gebruikt.

Hoeveel vezels heeft u per dag nodig?	​	​
Leeftijd	Geslacht	Vezels per dag
1 - 3 jaar	M V	15 gram 15 gram
4 - 8 jaar	M V	25 gram 20 gram
9 - 13 jaar	M V	30 gram 25 gram
14 - 50 jaar	M V	40 gram 30 gram
51 - 70 jaar	M V	35 gram 25 gram
71 jaar en ouder	M V	30 gram 25 gram
Zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven	​	35 gram

Hoofdstuk 4 Tips bij klachten

Bij een actieve ontsteking van uw darmen heeft u een tijd meer klachten. We noemen dit een opvlamming. Voeding kan helpen deze klachten te verminderen. Hieronder staat wat u bij klachten het beste kunt eten.

Licht verteerbaar eten

Neem tijdens een opvlamming eten dat licht verteerbaar is. Niet te pittig, niet te vet en met veel fijne voedingsvezels. Eet in zo’n periode geen grove volkorenproducten. Dus géén maaltijd met zaden en pitten, rauwe groenten, en noten en pinda's. Zo kunt u voorkomen dat uw klachten erger worden.

Wat kunt u eten bij een opvlamming?

De volgende voeding kan helpen bij een opvlamming.

• Fijn volkorenbrood, bruinbrood, (volkoren)beschuit, (volkoren)knäckebröd, (volkoren)ontbijtkoek, Bambix, Brinta of griesmeel.
• Zachte groente zoals wortelen, bloemkool, broccoli, fijne doperwten, sperziebonen, andijvie, spinazie, bietjes of courgette.
• Zacht, rijp fruit zoals een peer, banaan, perzik, pruim, abrikoos, aardbeien en kersen.
• Aardappelpuree, witte rijst, pasta en mie.

Wat kunt u doen bij úw klachten?

Voor elke klacht zijn er tips die kunnen helpen.

Diarree kan komen door een ontsteking in de darmen. Drink dan genoeg! Gebruik ook extra zout in het eten. Eet vaker kleine maaltijden verspreid over de dag. En eet voeding met vezels. Ook Probiotica en ORS-poeder (rehydratiezouten) kunnen helpen.

Bij gewichtsverlies en verminderde eetlust kunt u beter kleine maaltijden eten. Kies ook energierijke snacks tussendoor. Maak het eten makkelijk en gezellig, dat helpt ook. Neem bijvoorbeeld kant-en-klare maaltijden en eet aan tafel.

Neem bij ondervoeding contact op met een MDL-verpleegkundige in Ikazia (zie blz. 18). Er is sprake van ondervoeding als u zonder dat u het wilt binnen één maand drie kilo gewicht verliest. Of in zes maanden zes kilo. Als de BMI (Body Mass Index) kleiner is dan 18,5 of 22 bij ouderen, noemen we dit ook ondervoeding. Wie ondervoed is, heeft vaak minder conditie, is lusteloos en vermoeid. Ook duurt het herstel na een opvlamming langer.

Bij winderigheid of een opgezette buik kunt u het beste licht en luchtig eten. Vermijd eten dat extra gasvorming veroorzaakt, zoals koolsoorten en uien.

Bij verstopping (obstipatie) is het belangrijk om veel te drinken en gevarieerd te eten, met veel vezels.

Bij misselijkheid kunt u beter vaker, kleinere maaltijden eten. Vermijd eten met een sterke geur. En drink voldoende!

Hoofdstuk 5 Andere punten om op te letten

Doordat u IBD heeft, kunt u ook andere problemen krijgen met uw gezondheid. Zoals overgewicht, of een tekort aan mineralen en vitamines. Hieronder leggen we uit wat u dan kunt doen.

Overgewicht

Mensen met IBD kunnen gemakkelijk te zwaar worden door medicijngebruik. Door het medicijn Prednison krijgt u bijvoorbeeld meer trek in eten. Daardoor krijgt uw lichaam veel energie binnen. Als deze energie niet wordt gebruikt, slaat uw lichaam dit op als vet. Ook te weinig bewegen kan zorgen dat u te zwaar wordt. Dat noemen we overgewicht. U heeft overgewicht als uw BMI hoger is dan 25. Zie het schema hiernaast. Bent u volgens dit schema te zwaar? Probeer dan meer te bewegen. En let op de hoeveelheid calorieën die u binnenkrijgt met eten en drinken! Melkproducten, vruchtensap, frisdrank en alcohol bevatten bijvoorbeeld veel calorieën; thee en water zijn beter. In de folder ‘Voedingsadviezen bij overgewicht’ vindt u meer tips. Deze staat op de website van het Voedingscentrum (www.voedingscentrum.nl).

Tekort aan mineralen en vitamines

Het kan zijn dat u sommige voeding niet wilt eten, omdat u bang bent voor een opvlamming. Daardoor krijgt u misschien te weinig mineralen en vitamines binnen. Om dit op te lossen kunt u extra pillen of poeders nemen waar vitamines en mineralen inzitten (supplementen). Bespreek dit altijd wel eerst met uw arts of diëtist.

Belangrijke mineralen en vitamines zijn onder andere:

Calcium en vitamine D. Deze zijn belangrijk voor sterke botten. Calcium zit in zuivel, zoals melk en yoghurt. Neem dus elke dag een paar porties zuivel. Vooral als u ontstekingsremmende medicijnen gebruikt, zoals Prednison. Die medicijnen zorgen namelijk dat botten sneller worden afgebroken en minder snel worden opgebouwd. Met vitamine D kan uw lichaam calcium beter opnemen. Vitamine D zit in vette vis, in vloeibare bak- en braadproducten, en in smeerboter. Daarnaast maakt uw lichaam zelf vitamine D aan via zonlicht op uw huid.

Vitamine B12 is belangrijk voor een gezonde dunne darm, vooral het laatste deel ervan. Deze vitamine zit in dierlijke producten zoals melk, vlees, vis en eieren. Bij ontstekingen in dit deel van de darm, kan de arts vitamine B12 voorschijven. Soms krijgt u dit in de vorm van een injectie.

Met ijzer kunt u bloedarmoede en vermoeidheid voorkomen. IJzer zit in dierlijke producten als vlees, vis en gevogelte, maar ook in plantaardige producten als peulvruchten, gedroogd fruit en noten.

Hiernaast ziet u een tabel over BMI en overgewicht. In het voorbeeld weegt iemand van 1.68 meter 73 kilo. De kleur geeft aan dat deze persoon overgewicht heeft.

Tabel: hoeveel vezels zitten er in het eten?

Voor mensen met IBD is een vezelrijke voeding belangrijk. Om voldoende vezels per dag binnen te krijgen, kunt u de vezelrichtlijn op blz. 8 bekijken. Hieronder ziet u hoeveel vezels er in het eten zit. Let op dat u altijd voldoende drinkt: minimaal 1,5 tot 2 liter per dag.

VOEDINGSMIDDEL	EENHEID	GRAM	VEZELGRAM
Brood- en graanproducten	​	​	​
Beschuit	1 stuk	10	0,0
Volkoren beschuit	1 stuk	10	1,0
Brood, bruin	1 snee	35	2,0
Brood, wit	1 snee	35	1,0
Brood, wit met vezels	1 snee	35	2,5
Cracker	1 stuk	10	0,0
Cracker, volkoren	1 stuk	10	1,0
Croissant	1 stuk	40	1,0
Knäckebröd	1 stuk	10	1,0
Knäckebröd, vezelrijk	1 stuk	10	2,5
Krentenbrood	1 snee	35	1,0
Krentenbrood, volkoren	1 snee	35	2,5
Liga, fruitkick	1 stuk	20	1,0
Ontbijtkoek	1 plak	20	0,5
Ontbijtkoek, volkoren	1 plak	20	1,0
Rijstwafel	1 stuk	7	0,0
Brood, volkoren	1 snee	35	2,5
Roggebrood, donker	1 snee	50	4,5
Roggebrood, licht	1 snee	50	4,0

Ontbijt-producten	​	​	​
Brinta	4 eetlepels	25	2,5
Cornflakes	6 eetlepels	25	0,5
Fruitontbijt	1 glas	150	3,0
Havermout	5 eetlepels	25	2,0
Muesli	3 eetlepels	25	1,5

Vezelproducten	​	​	​
Lijnzaad	1 eetlepel	5	1,5
Stimulance	1 pakje	200	7,0
Tarwekiemen	4 eetlepels	25	4,0
Zemelen	5 eetlepels	25	11,0

Aardappels en vervangers	​	​	​
Aardappelen, gekookt	1 stuk	50	1,5
Volkoren pasta, gekookt	1 grote lepel	50	2,0
Pasta, gekookt	1 grote lepel	50	0,5
Pannenkoeken, bereid	1 stuk	70	0,0
Witte rijst, gekookt	1 grote lepel	50	0,0
Zilvervliesrijst, gekookt	1 grote lepel	50	1,0

Peulvruchten	​	​	​
Bruine/witte bonen, gekookt	1 grote lepel	50	5,5
Groene erwten, gekookt	1 grote lepel	50	4,0
Kikkererwten, gekookt	1 grote lepel	50	3,5
Kapucijners, gekookt	1 grote lepel	50	4,0
Linzen, gekookt	1 grote lepel	50	2,5

Groente	​	​	​
Groente, gekookt	1 grote lepel	50	1,5
Groente, rauw	1 schaaltje	50	0,5

Fruit	​	​	​
Appel met of zonder schil	1 stuk	120	2,5
Bosbessen, gemiddeld	1 schaaltje	100	7,5
Bramen	1 schaaltje	125	9,0
Dadels, gekonfijt	10 stuks	60	4,5
Dadels, vers	10 stuks	60	2,0
Frambozen	1 schaaltje	125	9,0
Abrikozen, gedroogd	1 schaaltje	125	18,0
Krenten	1 eetlepel	10	1,0
Pruimen, gedroogd	1 schaaltje	125	20,0
Peren, gedroogd	1 schaaltje	125	12,0
Rozijnen	1 eetlepel	10	0,5
Tutti Frutti	1 schaaltje	120	15,5
Grapefruit	1 stuk	60	1,5
Mandarijnen	1 stuk	60	1,0
Sinaasappelen	1 stuk	120	2,0
Vijgen, gedroogd	3 stuk	60	11,0
Vijgen, vers	3 stuk	60	1,0
Vruchtensap	1 glas	150	0,5
Vruchtensap met vruchtvlees	1 glas	150	1,0

Diversen	​	​	​
Chips	1 zakje	30	1,5
Kokosmakronen	1 grote	50	4,5
Mueslireep	1 stuk	25	1,0
Mueslikoek	1 grote	50	1,5
Noten, pinda’s	1 eetlepel	20	1,5
Pindakaas	voor 1 sneetje	15	1,0
Popcorn	1 zakje	25	1,0
Sesamzaad	1 eetlepel	12	0,5
Studentenhaver	1 eetlepel	20	1,5
Volkoren biscuit	1 stuk	10	0,5
Zonnebloem-pitten	1 eetlepel	15	1,0

Meer betrouwbare informatie vindt u op onderstaande websites

www.spijsvertering.info

www.mlds.nl

www.vezeltest.info

Hoofdstuk 6 Ikazia helpt verder

De informatie in deze folder is heel algemeen. Volg daarnaast altijd het persoonlijke advies van uw arts of MDL-verpleegkundige.

Toch nog vragen?

Als u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, kunt u contact opnemen met het MDL Centrum van Ikazia. Van maandag tot en met vrijdag tussen 8.15 uur en 16.30 uur (telefoon: 010-2975374).

Meer informatie

Meer informatie vindt u bij patiëntenverenigingen en het Voedingscentrum.

Crohn en colitis vereniging

Website: www.crohn&colitis.nl

Mail: info@crohn-colitis.nl

Telefoon: 0348-432920

Maag Lever Darm Stichting

Website: www.mldfonds.nl

Mail: info@mlds.nl

Telefoon: 033-7523500

Voedingscentrum

Website: www.voedingscentrum.nl

Telefoon: 070-3068810

Zorgportaal en Beter Dichtbij-app

Als je in Ikazia behandeld wordt, kun je het zorgportaal mijnikazia.nl en de Beter Dichtbij-app gebruiken.

Zorgportaal

In het zorgportaal staat alle informatie over uw afspraken, uitslagen van onderzoeken. Ook over het contact tussen uw MDL-arts, physician assistant (PA), andere artsen en de huisarts. Als u de uitslag van een onderzoek niet kunt zien, betekent dit dat die nog niet bekend is. Sommige uitslagen hebben meer tijd nodig. Heeft u vragen over een uitslag? Stel die dan tijdens uw volgende afspraak met uw arts. U vindt het zorgportaal op www.mijnikazia.nl; log in met uw DigiD.

Beter Dichtbij-app

De Beter Dichtbij-app kunt u downloaden in de appstores. Via deze app heeft u eenvoudig contact met uw arts of verpleegkundige. De doktersassistenten bekijken uw vraag en sturen die door naar de MDL-arts. Vaak krijgt u binnen drie werkdagen antwoord. U kunt de app ook gebruiken om vragen te stellen over uw ziekte of om herhaalrecepten aan te vragen (geen injecties of infusen).

Let op: bij spoed of zeer dringende vragen altijd bellen met MDL Centrum. Zie hierboven.